Gode kornår aukar risikoen for overskot av fôrkorn

Løysinga kan mellom anna liggje i auka matkveitedyrking og betre utnytting av grovfôr, men endringar i etterspurnad av husdyrprodukt er ein joker i den norske kornmarknaden, ifølgje ein analyse presentert på konferansen Korn 2026 tidlegare i år.

Overskot av mange årsaker

Tilførselen av norsk fôrkorn er prega av store svingingar, samtidig som etterspurnaden etter fôrkorn har vore relativt stabil. I enkelte år må derfor fôrkorn overlagrast til neste sesong. Ei analyse frå NIBIO, presentert av forskar Helge Bonesmo, viser at risikoen for overlagring kan vere aukande, og dermed føre til overproduksjon og lagringsproblem.

Fleire årsaker kan føre til overskot av fôrkorn. For det første varierer vêrforholda, og vêret er alltid avgjerande for avlingsnivået. Dei siste ti åra har til dømes byggavlinga variert mellom 355 000 og 644 000 tonn.

– Om bøndene lukkast med meir matkveite av matkvalitet, som gir større utbytte, reduserast tilgangen til fôrkorn. I dag utgjer norsk kveite 50-55 prosent av det totale kveiteforbruket, medan målet er 90 prosent.

– Valet til bonden av kornslag avheng av prisar, tilskot og tilgang på såkorn. Bygg og havre er dei viktigaste fôrkornslaga, men etterspurnaden av desse i kraftfôrproduksjonen har ikkje halde tritt med auken i tilførselen, fortel Bonesmo.

Meir matkveite og betre grovfôr

Forskarane har utvikla ein modell for å berekne konsekvensane av ulike tiltak. Denne er basert på data frå NIBIOs Driftsgranskinger i jord- og skogbruk – eit omfattande datasett over norske gardsbruk. Modellen tar omsyn til vêrvariasjonar, dyrkingsteknikk og geografiske forskjellar.

– Med ein slik modell har vi høve til å simulere ulike scenario, til dømes kva som skjer om matkveiteproduksjonen aukar eller om grovfôrkvaliteten blir betre, forklarer Bonesmo.

Han fastslår at begge scenarioa vil bidra til å dempe risiko for overproduksjon av fôrkorn. Ved betre grovfôr, det vil seia gras og surfôr med høgare fôrverdi, vil det bli meir rom for norsk fôrkorn i kraftfôret.

– Desse tiltaka vil sikre marknadsbalanse samtidig som det styrkjer den norske sjølforsyningsgraden, fastslår Bonesmo.  

Endringar i kosthald kan føre til systematisk overproduksjon

Helsedirektoratet gir jamleg ut nasjonale kosthaldsråd. Kosthaldsråda for 2026 inneber eit lågare forbruk av animalske matvarer, og setter søkelys på eit variert, plantebasert kosthald med grønsaker, frukt og bær dagleg. Med til dømes 50 prosent etterleving av kosthaldsråda – som inneber lågare kjøtkonsum – vil dette ifølgje analysen føre til ein systematisk overproduksjon av fôrkorn, gitt dagens arealbruk.

– Ved dagens etterspurnad kan overskotet i gode kornår vanlegvis løyses ved overlagring hos kornkjøparane, seier Bonesmo.

– Men viss bruken av kraftfôr går ned, til dømes på grunn av nedgang i husdyrproduksjonen, blir det vanskelegare å regulere marknaden.

– Balansen i fôrkornmarknaden er avgjerande for arealbruken i heile landet. Tiltak som held samsvar mellom tilbod og etterspurnad, vil bidra til å sikre det norske jordbruksarealet, avsluttar Bonesmo.