No kan kven som helst få innblikk i nasjonal landbruksøkonomi

NIBIO har lansert eit nytt dashbord som gjer det mogleg å utforska økonomien i norsk landbruk heilt tilbake til 1959. Dashbordet er å finna på NIBIO sine nettsider. Bak datagrunnlaget ligg eit omfattande statistikkarbeid utført av Budsjettnemnda for jordbruket (BFJ).

BFJ blei oppretta i 1948 for å leggja fram grunnlag for vurderingar av den økonomiske situasjonen i jordbruket i samband med jordbruksoppgjera, dei årlege forhandlingane som går føre seg mellom bondeorganisasjonane og staten kvar vår. NIBIO, med sine forgjengarar, har vore sekretariat for BFJ sidan starten og forvalta datamaterialet. Men sjølv om informasjonen har vore offentleg, har han ikkje vore lett tilgjengeleg.

– Me har lenge ønska å laga ein meir moderne og brukarvenleg presentasjon av økonomien i norsk landbruk. I sommar fekk me inn to masterstudentar som har vore med å utvikla eit dashbord med viktige hovudtal, fortel Hanne Margrete Johnsen, seniorrådgjevar for landbruksøkonomi hjå NIBIO.

– Her kan ein sjå dei store linjene: kva som er dei viktigaste inntektene og utgiftene, og korleis økonomien har utvikla seg. Me håper at dette kan hjelpa studentar, journalistar, politikarar og alle andre som er interesserte, til å få eit betre innblikk i korleis det går med økonomien i norsk landbruk, seier ho.

Eit omfattande talmateriale

Kvart år jobbar sekretariatet for BFJ med å samla inn økonomidata, som altså ligg til grunn for statistikken og det nye dashbordet.

– Me får opplysningar frå varemottakarar, forhandlarar, rekneskapskontor, Landbruksdirektoratet, Statistisk sentralbyrå med fleire. Det er tal for kor mykje som har vorte produsert i jordbruket og kva prisar produsenten har fått for varene sine, samt pris og volum på ulike innsatsfaktorar, og omfang av arbeid og vedlikehald, forklarar Johnsen vidare.

– Til slutt kan me rekna ut summane av både inntekter og utgifter i heile det norske jordbruket under eitt.

Store tal og lange linjer

Når ein får tala inn i visuelle grafar, er det lettare å sjå samanheng og utvikling enn når ein ser på ein stor tabell.

– Noko som kjem tydeleg fram er at fôrkostnadar er ein veldig stor utgiftspost i landbruket. Dette gjeld sjølvsagt berre for husdyrprodusentane, men det er også dei det er flest av i landet vårt. I 2025 gjekk 26 % av kostnadane i norsk landbruk til innkjøp av fôr, totalt 11,6 milliardar kroner, seier Johnsen.

– Det er også interessant å sjå på utviklinga i lønsemd frå 1959 til 2025. Dersom ein vel «faste 2025-kroner» i fana «Lønsommhet (linje)», kan ein sjå utvikinga frå 1959 fram til i dag. Den blå linja syner at lønsemda for heile landbruket under eitt har auka dei siste åra, men ikkje like mykje som under opptrappinga på 70-talet.

Mykje informasjon på liten plass

Det nye dashbordet frå NIBIO er interaktivt. Det er fleire nedtrekksmenyar der ein kan velja kva ein vil sjå. Det finst også informasjonsknappar med enkle forklaringar. Dashbordet har fem ulike hovudtema: inntektsutvikling, inntektsfordeling, kostnadsfordeling, ei meir detaljert gruppeoversikt over inntekter og utgifter og ei samanlikning av rekneskap og budsjett for dei siste åra.

– Målet er at fleire skal kunna ta i bruk tala våre. Me vil gjerne ha tilbakemeldingar og forslag til forbetringar. Så vil me jobba for at enno meir av talmaterialet vårt vert tilgjengeleg på denne måten i framtida, avsluttar Johnsen.