Jobbar for eit humlevennleg landskap

Humler er flittige pollinatorar som speler ei viktig rolle både for kulturplanter og ville planter. Det er viktig at vi tek godt vare på humlene, men då treng me kunnskap om kva landskap dei trivst i.

PUBLISERT: 13.10.2025 Tekst: Silje Kvist Simonsen Foto: NIBIO

Alle kjenner til humla. Dette folkekjære, lubne og hårete insektet er ein favoritt hos mange, og ein slags maskot for dei pollinerande insekta. Dessverre har det blitt vanskelegare å være humle. Som fleire andre insektgrupper er også humlene i tilbakegang.

– I følgje Artsdatabanken er 17 % av villbiene og humlene i Noreg trua, og nesten 31 % av dei er på Norsk rødliste for artar. Dette bekymrar seniorforskar og humleekspert Wenche Dramstad.
– Insekta speler mange viktige roller. Dei er viktige for matproduksjonen vår, og for at mange ville planter skal kunne formeire seg. I tillegg er mange insekt viktig mat for mange av fugleartane våre.

Humler i landskapet

Saman med kollegaer i NIBIO jobber Dramstad med å betre situasjonen for insekta.

– I 2021 sette me i gong eit overvakingsarbeid på humler og dagsommarfuglar, fortel forskaren.
Overvakinga går ikkje først og fremst ut på å følgje med på sjølve bestandstalet til insekta.

- Noko av det som er viktig med denne overvakinga er å forstå kva slags landskap humlene og sommarfuglane trivst i.

– Noko av det viktigaste me har sett er behovet for insektvennlege «lommer» i landskapet, kor insekta kan finne mat.
– Desto fleire slike lommer som finst i eit landskap, desto fleire humler og dagsommarfuglar finn me!

- Resultata frå overvakinga gjer det mogleg å ta grep for å tilpasse landskapet, slik at me kan leggja til rette for humler, dagsommarfuglar og andre pollinerande insekt.

Eit kulturlandskap i endring

I motsetjing til honningbier, som får mat servert i vanskelege tider, er humler og andre pollinerande insekt avhengige av tilgang på mat heile sesongen. Dei er også avhengige av å kunne fly mellom område med mat. I dagens jordbrukslandskap kan dette by på utfordringar.

– Jordbrukslandskapet vårt blir meir og meir uniformt, og større og større. Når avstanden mellom insektvennlege lommer som åkerholmar og åkerkantar aukar, kan det bli langt å fly mellom matkjeldene.
– Ei enkel grøftekant med løvetann kan være eit flott matfat, men det hjelp lite om det er kilometervis til neste.
– Det krev mykje energi å fly, og blir avstanden for lang er det ikkje sikkert at energirekneskapet går opp.

Dramstad forklarer at det ikkje berre er humlene og andre pollinerande insekt som taper på dette.

– Mange av dei ville plantene våre finst i kulturlandskapet, og mange av dei er avhengige av pollinatorar for å kunne formeire seg.
– Dersom avstanden mellom to planter blir så stor at det ikkje er mogleg å fly med pollen frå den eine blomen til den andre, vil planten ha eit problem. Derfor er det viktig at jordbrukslandskapet vårt har nok insektvennlege lommer, konstaterer Dramstad.

Blomstrar og bier – heile sesongen

Dei insektvennlege lommene er ikkje berre viktige i jordbrukslandskapet. I utbygde område kan hagar med litt ustelt grasplen bli til gode insektlommer. Dramstad oppmodar til å la litt av plenen stå i fred, og setje pris på ei løvetann eller fleire, til glede for insekta.

- Det er også fint å plante blomstrar som humlene liker. Då er eit godt tips å gå rundt ute på hagesenteret og følgje summelyden. Då vil du fort finne plantene som humlene føretrekk!

Det er viktig at det finst mat til insekta heile sesongen – frå tidleg på våren til utover i september.

– Om våren vaknar humledronninga. Ho går straks i gang med å finne ein egna stad for eit nytt bol. Då kan ein vårleg samling krokus eller nokre løvetann være ei kjelde til sårt tiltrengt næring, fortel Dramstad.
– Utover i sesongen blir det lettare å få tak i mat, men du kan hjelpe humlene ekstra med å la det stå att litt ulike blomstrar langs kantane og i graset.

– Utover i september er det også viktig at humlene framleis har tilgang på mat. Då kan både kløver og løvetann by på mat til neste års dronning, før ho legg seg til å kvile for vinteren, avsluttar forskaren.